Jeugdhulp en jeugdbescherming

Totaal aantal kinderen met jeugdhulp

402.125

2020

465.265

2025

Jeugdhulp en jeugdbescherming

Zo staat het ervoor

Wat gebeurde er in Nederland op het gebied van jeugdhulp en jeugdbescherming in het vierde jaar na de laatste aanbevelingen van het VN-Kinderrechtencomité?

Kinderen in kwetsbare situaties en hun ouders zijn in Nederland afhankelijk van een jeugdhulpstelsel dat sterk onder druk staat. Ondanks aanhoudende aandacht voor hervormingen, capaciteitsproblemen, wachtlijsten en oplopende zorgkosten blijft een structurele verbetering grotendeels uit.

Uit de cijfers over 2025 blijkt dat het totale aantal kinderen met jeugdhulp licht is gedaald, van 469.000 in 2024 naar 465.000. Het aantal kinderen in de niet-gesloten residentiële jeugdhulp bleef vrijwel stabiel, terwijl het aantal spoeduithuisplaatsingen, anders dan in voorgaande jaren, juist stijgt. Ongeveer 1.500 kinderen stonden op een wachtlijst om een vaste jeugdbeschermer en passende hulp te krijgen.

Toch zijn er nog te veel blinde vlekken in de data: er is geen zicht op het aantal doorplaatsingen binnen de residentiële jeugdhulp, op de wachttijden voor geïndiceerde jeugdhulp en op het aantal kinderen dat wacht op een plek in de gesloten jeugdhulp.

Op de BES-eilanden Bonaire, Saba en Sint-Eustatius zijn opnieuw stappen gezet om de residentiële jeugdzorg uit te breiden en beter te monitoren, al blijft de aanpak gefragmenteerd.

FOCUS

Makkelijk toegang kunnen krijgen tot hulp zonder er heel lang op te moeten wachten.

Definitie

Wat verstaan we onder jeugdhulp en jeugdbescherming?

  • Ondersteuning van, en hulp en zorg, niet zijnde preventie, aan kinderen en hun ouders bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan met de gevolgen van psychische problemen en stoornissen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een verstandelijke beperking van de jeugdige, of opvoedingsproblemen van de ouders;
  • Het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functioneren van kinderen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke beperking, een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem en die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt;
  • Het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op het gebied van de persoonlijke verzorging gericht op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij kinderen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuigelijke beperking of somatische of psychiatrische aandoening of beperking (definitie artikel 1.1 van de Jeugdwet).

Definitie jeugdbescherming

  • Een maatregel die de rechter dwingend oplegt wanneer een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of onvoldoende helpt. Een kind wordt dan ‘onder toezicht gesteld’ of ‘onder voogdij geplaatst.

Kengetallen

Totaal aantal kinderen met jeugdhulp

In 2025 krijgen 465.000 kinderen jeugdhulp in natura. In 2024 waren dit er 469 duizend. Dit betekent een lichte daling vergeleken met de afgelopen jaren.

De meeste kinderen met jeugdhulp in 2025 hebben de basisschoolleeftijd, 79.000 van hen zijn 4 tot 8 jaar oud en 149.000 zijn tussen 8 en 12 jaar. Van alle 733.000 kinderen in de leeftijd van 8 tot 12 jaar krijgt 20% jeugdhulp in 2025. Van de 1,2 miljoen kinderen van 12 tot 18 jaar krijgen 194.000 jeugdhulp in 2025. Dat is bijna 17%.

De meeste kinderen (96%) krijgen jeugdhulp zonder verblijf. Dat wil zeggen dat zij niet op de locatie van de jeugdhulpaanbieder overnachten. Hiervan krijgen uiteindelijk 23.000 kinderen naast jeugdhulp zonder verblijf ook jeugdhulp met verblijf.

Figuur 1. Totaal aan kinderen met jeugdhulp

Figuur 2. Jeugdhulp en -bescherming

Aanbevelingen VN-Kinderrechtencomité

Aanbeveling 24a. 

Verbied dat kinderen uit hun gezinssituatie worden weggehaald en geplaatst in alternatieve zorg slechts op basis van de economische situatie van het betreffende gezin, waaronder ook het verblijf van ouders in de daklozenopvang, en zorg ervoor dat kinderen die in zo’n opvang verblijven brede ondersteuning krijgen.

Aanbeveling 25a. 

Zorg voor verdere verbetering van het pleegzorgsysteem en de gezinsvervangende huizen om zo het institutionaliseren van kinderen, met name jonge kinderen, af te bouwen en geef gezinnen voldoende financiële middelen om de zorg binnen het gezin te stimuleren en te ondersteunen.

Aanbeveling 25c. 

Onderneem meer gerichte actie om het aantal nooduithuisplaatsingen te verminderen.

Aanbeveling 25d. 

Voorkom het veelvuldig doorplaatsen van kinderen in alternatieve zorginstellingen en monitor de kwaliteit van zorg in deze instellingen, waaronder een betere bereikbaarheid van de landelijke Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en vertrouwenspersonen.

Aanbeveling 25g. 

Zorg voor regelmatige monitoring en evaluaties van de kwaliteit van zorg in alternatieve zorginstellingen op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius.

Aanbeveling 25i. 

Implementeer de aanbevelingen van de evaluatie uitgevoerd in 2018 van de Jeugdwet, inclusief die over hulp aan kinderen in kwetsbare situaties en de toewijzing van financiële middelen aan kinderen die uit hun gezinssituatie zijn weggehaald.

Cijfermatige ontwikkelingen

Aanbeveling 24a.

Uithuisplaatsingen op basis van economische situatie van gezin

Kinderen mogen niet enkel vanwege economische redenen uit huis geplaatst worden. In 2025 hebben 9.190 kinderen een door de rechter opgelegde machtiging uithuisplaatsing. Het is niet bekend of hierbij enkel economische redenen een rol spelen. Dit wordt landelijk niet geregistreerd of bijgehouden.

Voor 3.885 kinderen is in 2025 een nieuwe machtiging uithuisplaatsing uitgesproken. Van 4.215 kinderen liep de opgelegde machtiging uithuisplaatsing af.

Aanbeveling 25a.

Aantal kinderen in residentiële jeugdhulp, pleegzorg en gezinshuizen

In 2025 zitten 17.930 kinderen in de niet-gesloten residentiële jeugdhulp. Dit is het laagste aantal kinderen in de afgelopen vijf jaar die in de niet-gesloten residentiële jeugdhulp verbleven.

Figuur 3. Aantal kinderen in residentiële jeugdhulp

Bron: CBS, Jeugdhulp 2025

Figuur 4. Aantal kinderen dat op pleegzorg wacht

Bron: Factsheet pleegzorg (2019–2025)

In 2025 wonen 18.341 kinderen voor korte of langere tijd bij pleegouders. Het aantal kinderen dat pleegzorg krijgt, daalt in 2025 met 7,9%. Dat is een afname van 1.577 kinderen in vergelijking met 2024.

Op 31 december 2025 wachten 864 kinderen op pleegzorg. Dit is vergelijkbaar met 881 kinderen in 2024.

Figuur 5. Gezinsgericht verblijf

Bron: CBS, Jeugdhulp 2025

Aanbeveling 25c.

Aantal spoeduithuisplaatsingen

Figuur 6 laat zien dat het aantal spoeduithuisplaatsingen in 2025 licht stijgt. In 2025 is er bij 1.720 kinderen sprake van een voorlopige ondertoezichtstelling en een spoedmachtiging uithuisplaatsing. Dit is een lichte stijging ten opzichte van 2024 en 2023. Er zijn geen cijfers beschikbaar over 2021.

Figuur 6. Aantal spoeduithuisplaatsingen

Bron: CBS, Jeugdbescherming en jeugdreclassering 2025

Aanbeveling 25d.

Aantal doorverhuizingen van kinderen binnen de residentiële jeugdhulp

Landelijke cijfers over het aantal doorverhuizingen binnen de residentiële jeugdhulp ontbreken. Bron: ministeriële informatie via uitvraag Kinderrechtencollectief 2025/2026.

Aanbeveling 25g.

Cijfers zorginstellingen op de BES-eilanden

Jeugdzorg Caribisch Nederland heeft in mei 2026 13 gezinnen op de wachtlijst staan. De Voogdijraad heeft momenteel geen wachtlijst voor de kinderbeschermingsonderzoeken. Voor andere kaders zijn de cijfers niet bekend. Bron: ministeriële informatie via uitvraag Kinderrechtencollectief 2025/2026.

Aanbeveling 25i.

Implementeer aanbevelingen evaluatie Jeugdwet

Monitor wachttijd gecertificeerde instellingen

In 2025 blijven de wachttijden bij gecertificeerde instellingen (GI’s) in de jeugdbescherming een punt van zorg. Volgens een rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid wachten ongeveer 1.500 kwetsbare kinderen te lang op een vaste jeugdbeschermer, jeugdreclasseerder of passende hulp. Deze kinderen hebben een jeugdbeschermingsmaatregel opgelegd gekregen om hun veiligheid te waarborgen. De opgevraagde data komen uit 2024.

Wachttijd voor geïndiceerde jeugdhulp

Over de gemiddelde wachttijd voor geïndiceerde jeugdhulp zijn geen cijfers beschikbaar. Er zijn evenmin cijfers beschikbaar over het aantal kinderen dat in de gesloten jeugdhulp (JeugdzorgPlus) op een behandeling wacht en hoe lang zij moeten wachten. Bron: ministeriële informatie via uitvraag Kinderrechtencollectief 2025/2026.

Gesloten jeugdhulp

De capaciteit van de gesloten jeugdhulp is in 2025 is ten opzichte van de vorige peiling licht afgenomen. In 2025 waren er 570 plaatsen in de JeugdzorgPlus. In 2024 waren dit er nog 656.

Beleidsbeschrijving

Aanbeveling 24a. Totaal aantal uithuisplaatsingen uitgesplitst naar economische versus niet economische redenen

Erfenis van onrecht

Op 27 maart 2025 presenteert de Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen het rapport Erfenis van Onrecht. Hieruit blijkt dat de toeslagenaffaire een directe rol speelde bij uithuisplaatsingen van kinderen. De commissie heeft in formele sessies gesproken met 35 kinderen, 64 ouders, ongeveer 25 experts en de dossiers van gedupeerde kinderen en ouders geanalyseerd. Onterechte terugvorderingen leidden tot armoede, schulden en stress, waardoor gezinnen ontwricht raakten. Jeugdzorg zag de financiële oorzaken vaak niet en richtte zich alleen op onveiligheid, mede door het fraudestempel op ouders. Dit had grote gevolgen voor kinderen, zoals trauma’s, slechtere onderwijskansen en wantrouwen in de overheid. Volgens de commissie hadden veel uithuisplaatsingen voorkomen kunnen worden door tijdige financiële stabilisatie en betere probleemanalyse. Ze pleit daarom voor erkenning van deze kinderen als gedupeerden, passende ondersteuning en een cultuurverandering binnen overheid en jeugdzorg, met meer vertrouwen in burgers en aandacht voor het hele gezin.

De weging van schulden bij uithuisplaatsingen

Op 31 maart 2025 publiceert de Rechtspraak het rapport De weging van schulden bij uithuisplaatsingen. In dit rapport onderzoekt de Rechtspraak haar eigen rol in de toeslagenaffaire door de rechterlijke besluitvorming rondom uithuisplaatsingen onder de loep te nemen. Uit een uitgebreid dossieronderzoek naar 402 kinderen blijkt dat financiële problematiek relatief weinig door kinderrechters wordt genoemd als expliciete reden voor een uithuisplaatsing. In de onderzochte beschikkingen staan onder andere factoren zoals gedragsproblemen bij het kind of gebrekkige opvoedcapaciteiten van ouders en ernstige conflicten binnen het gezin, veel vaker op de voorgrond.  Hoewel in het rapport wordt erkend dat het hebben van schulden en de daaruit vloeiende stress andere problemen in een gezin kunnen verergeren, bleek dit verband vaak moeilijk vast te stellen op basis van de beschikbare documentatie. Het onderzoek legt een verbeterpunt bloot in de rechtspleging: een aanzienlijk deel van de beschikkingen bleek onvoldoende concreet gemotiveerd, waardoor het voor ouders niet altijd duidelijk was welke feiten doorslaggevend waren om tot een uithuisplaatsing te komen. Op basis van de bevindingen beveelt de Rechtspraak aan om binnen de gehele jeugdzorgketen structureel meer aandacht te besteden aan schuldenproblematiek en de impact daarvan op gezinnen. Daarnaast wordt gepleit voor een betere motivering van rechterlijke uitspraken in begrijpelijke taal en het creëren van meer tijd voor kinderrechters om een zaak te behandelen. Hiermee moet de rechtsbescherming van zowel ouders als kinderen worden versterkt en de transparantie over de gemaakte keuzes worden toeneemt.

Kindregeling

Bijna alle gedupeerde kinderen die nu bekend zijn in de toeslagenaffaire, hebben van de overheid een brief ontvangen over de kindregeling. De komende periode ontvangen ook andere kinderen een brief over de kindregeling; kinderen die in een bijzondere situatie zitten en kinderen van ouders die in de eerste drie maanden van 2026 zijn erkend als gedupeerde.

Aanbeveling 25a. Verbetering van het pleegzorgsysteem en de gezinsvervangende huizen om zo het institutionaliseren van kinderen af te bouwen

Pleegzorg

Pleegouders krijgen een vergoeding van de overheid voor de kosten van de verzorging en opvoeding van een pleegkind. De vergoeding voor pleegkinderen is in 2026 met 2,9% omhooggegaan. Dit geldt ook voor de BES-eilanden.

Vlaardingen

Sinds de ernstige mishandeling van het pleegmeisje in Vlaardingen in 2024 is de pleegzorg in Nederland onderworpen aan intensief toezicht en ingrijpende verbetermaatregelen. Hoewel de meeste pleegzorgplaatsingen goed verlopen, constateert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en Veiligheid in september 2025 dat de veiligheid en het zicht op pleegkinderen op cruciale punten tekortschieten.

Naar aanleiding van de casus Vlaardingen worden de betrokken organisaties strenger aangepakt. Zo stelde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) pleegzorgorganisatie Enver op 14 mei 2025 onder verscherpt toezicht omdat de kwaliteit van de zorg onvoldoende is en de veiligheidsafwegingen niet systematisch genoeg worden vastgelegd. Dit toezicht is op 23 maart 2026 beëindigd nadat Enver de nodige verbeteringen in de pleegzorg heeft doorgevoerd. Daarnaast is het verscherpt toezicht van de William Schrikker Jeugdbescherming (WSS) teruggebracht naar regulier toezicht. Dit betekent dat elk kwartaal controles worden uitgevoerd op de veiligheidsbeoordelingen en op de manier waarop de WSS-gesprekken voert met kinderen.

In juni 2025 stuurt de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid een brief naar de Tweede Kamer. Het proces om pleegouders te screenen en te monitoren wordt sinds de casus Vlaardingen op verschillende manieren verstevigd. Zo wordt er verkend of een continue of periodieke justitiële screening van pleegouders wettelijk mogelijk is, zodat nieuwe strafrechtelijke gegevens direct opvallen. Daarnaast wordt het Kwaliteitskader Voorbereiding en Screening herzien om de screening van netwerkpleegouders, zoals familie en bekenden, meer gelijk te trekken met die van bestandspleegouders. De afronding hiervan wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2026.

In september 2025 publiceert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd het rapport Pleegkinderen uit beeld, waarin de bevindingen van een thematoezicht bij pleegzorgaanbieders in de eerste helft van 2025 werden gepresenteerd. Eén van de opvallendste bevindingen uit dit rapport is dat de hulpverleners de pleegkinderen te weinig spreken. Uit de Richtlijn Pleegzorg volgt dat professionals een kind minstens drie keer per jaar alleen spreken over veiligheid. Uit het onderzoek van de inspectie blijk echter dat 27% van de pleegouders aangeeft dat het kind nooit alleen met de begeleider spreekt. De inspectie roept pleegzorgaanbieders op om de Richtlijn Pleegzorg beter te implementeren.

Naar aanleiding van de casus Vlaardingen is de algemene aanbeveling van de inspecties dat pleegkinderen, conform de Richtlijn Pleegzorg, zouden moeten beschikken over een vertrouwenspersoon. Om de bekendheid van vertrouwenspersonen onder pleegkinderen te vergroten, lanceert Jeugdstem in 2025 een campagne waarbij pleegkinderen actief zijn betrokken. Aanvullend hierop brengt Jeugdstem het boekje Ken je rechten uit. Daarin worden de rechten van kinderen in de pleegzorg, en in de jeugdzorg in het algemeen, op een kindvriendelijke manier uitgelegd.

Ter versterking van de begeleiding van pleegouders heeft het kabinet bij de Voorjaarsnota van 2025 voor 2025, 2026 en 2027 jaarlijks 10,7 miljoen euro vrijgemaakt als bijdrage aan de kosten die pleegouders maken voor kinderopvang of buitenschoolse opvang van hun pleegkinderen. Daarnaast stekt het kabinet 2,5 miljoen euro structureel beschikbaar voor kosten die niet worden vergoed binnen de reguliere pleegzorgvergoedingen, zoals een aanvullende zorgverzekering, zwemlessen of een ouderbijdrage voor school. Voor deze kosten kunnen alle pleegouders nu aanspraak maken op de bijzondere kostenvergoeding. Voorheen was dit alleen mogelijk voor pleegouders die voor pleegkinderen met een jeugdbeschermingsmaatregel zorgen.

Rapport Je bent maar een kind, je durft gewoon niet

In het rapport Je bent maar een kind, je durft gewoon niet van 12 februari 2026 concludeert de Kinderombudsman dat kinderen in de residentiële jeugdhulp zich nog steeds moeilijk kunnen uitspreken. Klagen is lastig door onbekendheid met procedures en hun afhankelijke positie, waardoor ze bang zijn voor de gevolgen. Kinderen voelen zich vaak niet veilig of gehoord en ervaren instellingen niet als een thuis. Formele procedures sluiten slecht aan bij hun behoefte aan snelle, persoonlijke oplossingen. Organisaties reageren bovendien vaak defensief, waardoor er weinig wordt geleerd van klachten. De Kinderombudsman pleit voor toegankelijkere en snellere klachtenprocedures, actieve betrokkenheid van organisaties bij signalen van kinderen en een veilig, huiselijk klimaat waarin kinderen zich durven uitspreken.

Aanbeveling 25c. Meer actie om spoeduithuisplaatsingen te verminderen

Wetsvoorstel ter versterking van de rechtsbescherming in de jeugdbescherming

Het wetsvoorstel ter versterking van de rechtsbescherming in de jeugdbescherming richt zich op het voorkomen van machtigingen tot uithuisplaatsing, het bevorderen van terug naar huis gaan na uithuisplaatsing, toezicht en rechtsbescherming voor kinderen die niet thuis opgroeien, en het versterken van de procedurele rechtvaardigheid. Dit laatste houdt in dat het wetsvoorstel de kosteloze rechtsbijstand in procedures rondom uithuisplaatsing en gezag beëindiging wettelijk wil verankeren. Dit wetsvoorstel is in consultatie gebracht en inmiddels gesloten. De verwachting van het vorige kabinet was het wetsvoorstel na de zomer van 2026 in te dienen bij de Tweede Kamer. Het kabinet Jetten heeft in het coalitieakkoord van 30 januari 2026 toegezegd de al ingezette hervorming van de jeugdbescherming door te zetten.

Aanbeveling 25d. Aantal doorverhuizing van kinderen binnen de residentiële jeugdhulp

Kamervragen

Op 12 maart 2025 beantwoordt staatssecretaris Karremans (Jeugd, Preventie en Sport) Kamervragen over het aantal verhuizingen in de jeugdzorg. Hij geeft aan dat er, behalve voor de gesloten jeugdhulp, geen landelijk overzicht bestaat van doorplaatsingen. Het kabinet werkt aan een wettelijke basis voor centrale registratie van gemeentelijke gegevens. Uit het rapport Van cijfer naar stem van Het Vergeten Kind, blijkt dat kinderen gemiddeld zes keer worden doorgeplaatst. De staatssecretaris noemt deze situatie zorgwekkend. Hij benadrukt het belang van stabiliteit voor kinderen en verwijst naar de Hervormingsagenda Jeugd, die met kleinschalige voorzieningen en passende hulp in de eigen leefomgeving het aantal doorplaatsingen moet verminderen.

Onderzoek naar blokkades voor aandachtsvolle residentiële jeugdzorg

In mei 2025 publiceren Het Vergeten Kind en Stichting Beroepseer een onderzoek naar de vraag waarom aandachtsvolle residentiële jeugdhulp moeilijk van de grond komt, terwijl veel professionals het belang ervan erkennen. Het rapport stelt dat aandachtsvolle residentiële jeugdzorg draait om kinderen écht zien, horen en waarderen, binnen een stabiele vertrouwensrelatie met vaste professionals. Kleinschaligheid helpt daarbij, maar is op zichzelf niet genoeg. De belangrijkste blokkades zijn: veel doorplaatsingen, wisselende begeleiders, te veel focus op kosten, versnipperde samenwerking tussen gemeenten en aanbieders, administratieve lasten, personeelstekort en te weinig professionele ruimte. De oplossing ligt volgens het rapport in stabiele financiering, voldoende kleinschalige plekken, een gedeelde visie, betere samenwerking, meer intervisie/supervisie en betere waardering van groepswerkers.

Rechtsbescherming van jongeren is nodig

In het rapport Rechtsbescherming van jongeren is nodig van 30 april 2025 concludeert het Verwey-Jonker Instituut dat een wetswijziging alleen onvoldoende is om de rechtsbescherming van kinderen te waarborgen. Het rapport bespreekt de discussie over het wettelijk toestaan van vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdhulp. Hoewel voorstanders een wettelijke basis noodzakelijk vinden voor rechtsbescherming, vrezen tegenstanders dat dit leidt tot meer juridisering en minder pedagogisch handelen. Het rapport pleit daarom voor een combinatie van duidelijke juridische kaders, preventie, sterk pedagogisch handelen en meer ondersteuning en inspraak voor kinderen.

Transformatie residentiële jeugdhulp

In de voortgangsbrief over beleid jeugdzorg van 13 juni 2025 stellen staatssecretaris Karremans (Jeugd, Preventie en Sport) en staatssecretaris Struycken (Rechtsbescherming) dat residentiële jeugdhulp zoveel mogelijk moet worden voorkomen en, als deze toch nodig is, kleinschaliger, regionaler en zo veel mogelijk in een huiselijke setting moet worden ingericht. Het aantal gesloten plaatsingen is al sterk gedaald (van 1.706 in 2019 naar 712 in 2024), met als doel volledig kleinschalig te werken in 2025 en bijna geen gesloten plaatsingen in 2030.

Daarnaast worden wetswijzigingen voorbereid die de praktijk moeten verduidelijken, zoals een duidelijk onderscheid tussen vrijwillige ruimtes en insluitingsruimtes en mogelijke regels voor nachtelijke insluiting. Ook wordt gewerkt aan kwaliteitsstandaarden voor gezinshuizen en onderzocht welk zorgaanbod nodig is voor kinderen met een zwaar forensisch profiel.

Rapport Europees Comité voor de Preventie van Foltering

Op 20 juni 2025 publiceert het Europees Comité voor de Preventie van Foltering (CPT) een rapport over de gesloten jeugdzorg in Nederland. Het comité concludeert dat er geen sprake is van systematische mishandeling en dat de leefomstandigheden overwegend goed zijn, maar uit wel zorgen over excessief fysiek ingrijpen, het gebruik van verboden technieken en het niet naleven van wettelijke regels rond vrijheidsbeperkende maatregelen. Ook zijn de registratie van incidenten, het klachtrecht en het externe toezicht volgens het CPT onvoldoende. Het comité doet aanbevelingen voor betere waarborgen en toezicht. De Nederlandse overheid erkent een deel van de kritiek, verwijst naar de afbouw van de gesloten jeugdzorg en kondigt verdere verbeteringen aan, maar neemt niet alle aanbevelingen van het CPT over.

Aanbeveling 25g. Monitoring en evaluaties van de kwaliteit van zorg in zorginstellingen op de BES-eilanden

Digitalisering van de zorg op de BES-eilanden

Op 17 juni 2025 stuurt staatssecretaris Karremans een update over de digitalisering van de zorg op de BES-eilanden. In de brief vermeldt hij dat er inmiddels een specifiek digitaliseringsprogramma is voor de zorg op de BES-eilanden. Ook is per 1 januari 2025 het WIZ-portaal (Werk, Inkomen en Zorg) geïmplementeerd om aanvragen voor maatschappelijke ondersteuning en de aanpak van huiselijk geweld digitaal te ondersteunen.

Eerste gezinshuis op Bonaire

In 2025 dient Rosa di Sharon, de instelling die kwalitatieve opvang en begeleiding biedt op de BES-eilanden, een plan in voor gezinshuis ‘Ka’i Famia’ op Bonaire. Dit huis is bedoeld voor kinderen vanaf 6 jaar die niet meer thuis kunnen wonen en van wie de problematiek te complex is voor de pleegzorg. Er is gewerkt aan de financiële randvoorwaarden om dit aanbod te realiseren, juist omdat deze vorm van verblijf op de BES-eilanden nog ontbreekt en daar wel behoefte aan bestaat. In 2026 zal voor Saba en Sint-Eustatius worden onderzocht wat de exacte behoefte en mogelijkheden zijn voor jeugdzorg met verblijf. Op basis van deze verkenning kunnen besluiten worden genomen over lokale voorzieningen of regionale samenwerking. De verbeteringen worden gemonitord door Zorg Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Residentiële jeugdhulp op de BES-eilanden

In een Kamerbrief van 17 december 2025 laten staatssecretarissen Tielen van Jeugd, Preventie en Sport en staatssecretaris Rutte van Justitie en Veiligheid weten dat er verschillende stappen zijn gezet om de residentiële jeugdhulp op de BES-eilanden te verbeteren en uit te breiden, zodat kinderen minder vaak naar Nederland hoeven uit te wijken. Sinds 2023 wordt Stichting Project ondersteund door het Verwey-Jonker Instituut bij de doorontwikkeling naar een residentiele behandelsetting waarbij specifiek aandacht is voor deskundigheidsbevordering en personeel. De kwaliteit van zorg binnen Stichting Project is sindsdien aanzienlijk verbeterd. Vanaf 2025 zijn extra structurele middelen beschikbaar gesteld om de residentiële zorg op de BES-eilanden op een gelijkwaardig niveau met Nederland te brengen. Zorg Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd monitoren deze verbeteringen nauw.

Aanbeveling 25i. Implementeer aanbevelingen van de evaluatie van de Jeugdwet

Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg

Op 1 januari 2026 is de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg in werking getreden. Deze wet heeft als hoofddoel om te bevorderen dat jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering steeds tijdig, passend en van goede kwaliteit beschikbaar zijn. Daarom worden gemeenten verplicht regionaal samen te werken in zogeheten Jeugdregio’s, die onder meer verantwoordelijk zijn voor de gezamenlijke inkoop van specialistische zorg, administratieve processen en regionale afstemming. Dit moet versnippering tegengaan en de beschikbaarheid van complexe zorg verbeteren.

Gemeenten moeten daarnaast een regiovisie opstellen over de organisatie van specialistische jeugdzorg. Ook wordt ingezet op vermindering van administratieve lasten voor aanbieders door meer uniforme werkwijzen. Het toezicht wordt versterkt, onder andere door een grotere rol voor de Nederlandse Zorgautoriteit en strengere eisen aan governance en financiële transparantie van aanbieders.

Tot slot biedt de wet de mogelijkheid om zeer specialistische zorg landelijk te organiseren als regionale samenwerking onvoldoende werkt, zodat ook schaarse zorgvormen beschikbaar blijven.

Wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet

Van 13 februari tot en met 13 april 2026 ging het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet in consultatie. Het doel van dit wetsvoorstel is om de druk op de jeugdzorg te verlagen en het stelsel financieel en organisatorisch houdbaar te maken. Daarom wordt duidelijker vastgelegd welke hulp onder de jeugdhulpplicht van gemeenten valt, met als uitgangspunt dat problemen zoveel mogelijk binnen het gezin en eigen netwerk worden opgelost Memorie van Toelichting en concept-wetsvoorstel.

Het voorstel maakt een scherp onderscheid tussen vrij toegankelijke basisjeugdhulp en aanvullende, specialistische hulp die alleen via een beschikking of rechter toegankelijk is. Lichtere hulpvragen moeten vaker via basisvoorzieningen worden opgepakt, zodat specialistische zorg beschikbaar blijft voor de meest kwetsbaren. Gemeenten worden verplicht om laagdrempelige lokale teams in te richten die advies geven, hulpvragen beoordelen en zelf basisjeugdhulp bieden.

Daarnaast zet het wetsvoorstel in op versterking van de sociale basis, zoals wijkvoorzieningen en informele steun, om problemen te normaliseren en minder snel te medicaliseren. Ook wordt de samenwerking tussen gemeenten, scholen en zorgpartijen versterkt. Verder moeten gemeenten strakker sturen op inkoop, duur en effectiviteit van zorg en periodiek evalueren of hulp nog nodig is. Tot slot wordt de rol van medische verwijzers aangepast, zodat gemeenten meer regie krijgen over de instroom via beoordeling door lokale teams.

Bij het wetsvoorstel is een kinderrechtentoets uitgevoerd die is ontwikkeld door de Kinderombudsman. Hiermee is onderzocht welke belangen van kinderen door het wetsvoorstel worden geraakt. Hiervoor is ook gesproken met zeven kinderen. Volgens de toets kan het wetsvoorstel bijdragen aan kinderrechten, omdat het moet zorgen voor passende, toegankelijke en kwalitatief goede jeugdhulp. Wel worden risico’s genoemd: kinderen mogen niet te laat zwaardere hulp krijgen doordat eerst basisjeugdhulp wordt geprobeerd. Daarom blijft directe inzet van aanvullende jeugdhulp mogelijk als dat nodig is. Ook mag niet automatisch worden aangenomen dat ouders altijd zelf ‘gebruikelijke hulp’ kunnen bieden. Als ouders dat niet kunnen, moet alsnog jeugdhulp mogelijk blijven.

Voortgangsrapportages Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Ieder half jaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Op 6 juni 2025 is de zesde voortgangsrapportage ingediend. In deze rapportage staat dat er momenteel tien actieve proeftuinen zijn waar professionals zich hard inzetten om de nieuwe werkwijze volgens het toekomstscenario, het zogeheten integraal systeem- en mensgericht werken, toe te passen. Ook is er inmiddels binnen 36 van de 42 jeugdhulpregio’s een bestuurlijke opdracht aanwezig die is gericht op de voorbereiding voor een mogelijke implementatie van het toekomstscenario. Van 1 januari 2023 tot en met 31 december 2024 waren bij de proeftuinen 1.653 gezinnen en/of huishoudens betrokken. Bij 12,3% van deze gezinnen is een juridische maatregel ingezet. Dit percentage ligt iets hoger dan bij de voorgaande metingen, wat samenhangt met de toename van het aantal contact- en huisverboden in enkele proeftuinen in 2024.

Op 29 januari 2026 is de zevende voortgangsrapportage ingediend. Bij de tien actieve proeftuinen waren vanaf 1 januari 2023 tot en met 30 juni 2025 in totaal 2.236 gezinnen en/of huishoudens betrokken. Op de peildatum 30 juni 2025 is bij 13% van deze gezinnen een juridische maatregel ingezet. Dit percentage is nagenoeg gelijk aan de 12,3% van de vorige meting.

Laatste ontwikkelingen

Jaarbeeld Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd 2025

Op 31 maart 2026 verschijnt het Jaarbeeld Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd 2025. Daaruit blijkt dat het aantal meldingen in de jeugdhulp sterk is gestegen, waaronder meldingen over calamiteiten en geweld in de zorgrelatie. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd ziet daarnaast nog steeds een crisis in de jeugdbescherming. Kinderen die ernstig in hun veiligheid of ontwikkeling worden bedreigd, krijgen niet altijd tijdig bescherming en hulp. Verder vraagt de inspectie aandacht voor vrijheidsbeperking in JeugdzorgPlus, fraude en niet-integere aanbieders, omdat vooral kwetsbare kinderen daardoor risico lopen.

Reactie minister op Je bent maar een kind, je durft gewoon niet

Op 7 april 2026 reageert de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport op het eerdergenoemde rapport van de Kinderombudsman over klachtbehandeling in de residentiële jeugdhulp. De minister erkent dat het klachtrecht een belangrijke vorm van rechtsbescherming is voorkinderen en ouders. Volgens de minister moeten kinderen en ouders zich veilig en vrij genoeg voelen om laagdrempelig te klagen over hulp of bejegening. Daarbij kunnen zij ondersteuning krijgen van Jeugdstem, de landelijke organisatie van vertrouwenspersonen in de jeugdzorg. Ook benadrukt de brief dat jeugdhulpaanbieders moeten leren van klachten. De minister is hierover in gesprek met brancheorganisaties, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en kinderen zelf. Voor de zomer van 2026 wordt de Kamer geïnformeerd over het vervolg.

Verklarende factoren voor het volume van jeugdbeschermingsmaatregelen

Op 8 april 2026 verschijnt een WODC-onderzoek van de Universiteit Leiden naar de daling van het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen sinds 2021. Het rapport laat zien dat deze daling niet betekent dat er minder zorgen zijn over onveiligheid of ontwikkelingsbedreiging in gezinnen. De afname komt vooral doordat vaker wordt geprobeerd problemen binnen het vrijwillige kader op te lossen en doordat professionals terughoudender zijn geworden met de inzet van gedwongen maatregelen. Tegelijk waarschuwt het rapport dat gezinnen daardoor soms te lang in het vrijwillige kader blijven hangen.

Kwaliteitskompas Kleinschaligheid in de jeugdhulp

In april 2026 brengt het Consortium Kleinschaligheid in de jeugdhulp de tweede versie van het Kwaliteitskompas uit. Daarin staat dat goede kleinschalige jeugdhulp kinderen niet als probleem, maar als persoon moet benaderen, binnen een huiselijke woonvorm met vaste begeleiders en maximaal zes kinderen. De hulp moet persoonsgericht, relationeel, traumasensitief en systemisch zijn, met aandacht voor ouders, netwerk, veiligheid, onderwijs en toekomstperspectief. Het kompas benadrukt dat kleinschalige jeugdhulp alleen werkt als kinderen rust, nabijheid en continuïteit krijgen én professionals voldoende ruimte, kennis en middelen hebben.

Kamerbrief over acties aanpak ten behoeve van passende jeugdhulp

Op 15 april 2026 informeert de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport de Tweede Kamer over de aanpak van kinderen met complexe problematiek in de jeugdhulp. De minister zet in op het terugdringen van ongeschikte plaatsingen, zoals één-op-één settingen of plekken ver buiten de eigen regio, en op verdere afbouw van gesloten jeugdhulp richting 2030. Gemeenten, gecertificeerde instellingen (GI), regionale expertteams en aanbieders moeten beter in kaart brengen welke kinderen vastlopen en welke zorg, onderwijs of dagbesteding zij nodig hebben. Daarnaast wil de minister de samenwerking tussen specialistische jeugdhulp, jeugd-ggz, verslavingszorg en gehandicaptenzorg versterken en het toezicht op aanbieders aanscherpen.

Rapport Eenzaam gestorven

Op 9 juni 2026 presenteert Jason Bhugwandass het vervolg op zijn rapport Eenzaam Gesloten uit 2024. Het rapport concludeert dat jongeren die in het verleden op een ZIKOS-afdeling in de gesloten jeugdhulp hebben gezeten, nog steeds kampen met ernstige psychische, fysieke en sociale problemen. Bijna alle 51 gesproken jongeren heeft psychische klachten, 75% deed een suïcidepoging en vijf jongeren uit het eerdere onderzoek zijn overleden. Volgens het rapport zijn de ZIKOS-afdelingen wel gesloten, maar zijn erkenning, excuses, nazorg en compensatie grotendeels uitgebleven. Jongeren en nabestaanden vragen vooral om erkenning, passende traumazorg, financiële compensatie en echte verandering in de jeugdzorg.

“Mijn grootste zorg is dat we langzaam gewend raken aan het schenden van kinderrechten”, zegt Ayça Tokat-Özdemir, expert op het gebied van jeugdhulp en jeugdbescherming. Zij maakt zich vooral zorgen over kinderen die langdurig wachten op passende hulp en daardoor steeds verder uit beeld raken.

Wanneer een kind met ernstige problematiek maanden moet wachten op de juiste hulp, wordt dit volgens haar al snel gezien als iets wat nu eenmaal bij het systeem hoort. “We reageren vaak met: ‘Ja, we hebben nu eenmaal te maken met wachtlijsten.’’ Terwijl dit eigenlijk een schending kan zijn van het recht op ontwikkeling, gezondheid en bescherming.”

Ze maakt zich vooral zorgen over de kinderen die niemand meer ziet. “Denk aan een kind dat al maanden thuiszit zonder onderwijs en passende behandeling, een kind dat van instelling naar instelling verhuist, een kind dat steeds nieuwe hulpverleners krijgt of een kind dat al lang heeft opgegeven om nog te vertellen wat er aan de hand is.”

Verlies van hoop

 “Een kind vertelde mij dat zij niet meer wilde hopen. Ze wilde niet meer vragen wanneer het beter zou worden.”

Volgens Ayça is dat verlies van hoop het gevolg van jarenlang wachten, steeds opnieuw teleurgesteld worden en telkens opnieuw moeten beginnen. “Kinderen die jarenlang hebben gewacht op hulp, van instelling naar instelling zijn gegaan of herhaaldelijk teleurgesteld zijn door volwassenen, verliezen hoop en dat vind ik zo schrijnend om aan te horen. Geen boosheid, geen verdriet, maar het verlies van hoop.”

Volgens Ayça is er binnen de jeugdhulp en jeugdbescherming vooral behoefte aan daadwerkelijke toegang tot passende hulp, bescherming en inspraak. Volgens haar zijn meer beleid en regels niet de oplossing als kinderen daar in de praktijk onvoldoende van merken. “Kinderen hebben niet nog meer beleid nodig, maar daadwerkelijke toegang tot passende hulp, bescherming en inspraak.”

Niet meer regels maar meer daadwerkelijke hulp

De grootste kinderrechtelijke opgave binnen de jeugdzorg is volgens haar dan ook de manier waarop kinderen in de praktijk toegang krijgen tot hun rechten. “Fundamentele rechten van kinderen zijn nog te vaak afhankelijk van wachttijden, woonplaats, beschikbare budgetten of personeelstekorten.”

Juist daar ligt volgens Ayça de noodzaak tot verandering. Kinderrechten zouden niet afhankelijk mogen zijn van waar een kind woont, hoeveel capaciteit er op dat moment beschikbaar is of hoelang een wachtlijst is.

Ayça pleit daarom voor jeugdhulp waarin kinderrechten niet alleen op papier staan, maar ook daadwerkelijk worden nageleefd. Kinderen moeten tijdig passende hulp en bescherming krijgen en serieus worden betrokken bij beslissingen die over hun leven gaan.

“De grootste kinderrechtelijke opgave is ervoor te zorgen dat kinderen niet langer tussen de mazen van het systeem verdwijnen.”

OVER DE EXPERT

Ayça Tokat-Özdemir is juridisch adviseur jeugdrecht bij Defence for Children Nederland en gaf ons haar mening over de stand van zaken en ontwikkelingen in Nederland binnen het thema jeugdhulp en jeugdbescherming.

X

Download hier Kinderrechten in Beweging